In samenwerking met Liander Gebiedsontwerp heeft Duurzaam Energie Perspectief (DEP) een ontwerpend onderzoek gedaan naar de energieplanologie en ruimtelijke ontwikkeling van de Greenport Aalsmeer. In Greenport Aalsmeer werken diverse partijen uit de tuinbouwsector in de regio Aalsmeer nauw met elkaar samen. Hoe kunnen we, ondanks de beperkte beschikbaarheid van energie, toch de juiste beslissingen nemen voor een duurzame toekomst? Zonder regie en strategisch ruimtelijk herontwerp zullen bedrijven de komende 10 jaar geen capaciteit kunnen ontvangen.
In gebieden als de Greenport Aalsmeer komen de groeiende energievraag, beperkte fysieke ruimte en uiteenlopende belangen samen. Geografisch omvat Greenport Aalsmeer de tuinbouwgebieden in de gemeente Aalsmeer, Amstelveen, Uithoorn, Haarlemmermeer, Nieuwkoop en Kaag en Braassem. De vele glastuinbouwkassen in het gebied hebben vanwege uitfasering van aardgas een grote groeiende elektriciteitsvraag. Dit vraagt om benodigde energie-infrastructuur in een beperkte ruimte vorm te geven.
Werkwijze
Bij DEP geloven we dat innovatie begint met het stellen van de juiste vragen én het durven verkennen van alternatieve routes. Om tot een beargumenteerd toekomstbeeld te komen, is samen met Liander Gebiedsontwerp de situatie verkent. Liander heeft als netbeheerder van de regio een oplossing nodig voor de energiebehoefte in combinatie met de schaarse publieke ruimte. Allereerst is de scope en de ontwikkelingen in kaart gebracht. Alle relevante ontwikkelingen en sectoren in het gebied zijn onderzocht en geanalyseerd: van glastuinbouw en datacenters tot logistiek en de gebouwde omgeving. Met deze kennis is een afwegingskader ontworpen en getoetst. We ontwikkelden een integraal afwegingskader met criteria als aanpasbaarheid, efficiënt ruimtegebruik, slimme investeringen, betaalbaarheid, prettige leefomgeving, uitvoerbaarheid en systeemefficiëntie.
Vervolgens hebben we drie ontwikkelvarianten uitgewerkt, gecontroleerd en de hypotheses getoetst. Er zijn drie scenario’s geanalyseerd, zowel op het gebied van energie als ruimtelijke aspecten: individuele elektrificatie, gezamenlijke verduurzaming en het gebruik van duurzame gassen. Elk scenario is kwalitatief én kwantitatief beoordeeld op het afwegingskader.
Zonder regie en strategisch ruimtelijk herontwerp dreigt de regio vast te lopen.
Ontwikkelvarianten
De drie ontwikkelvarianten zijn zorgvuldig onderzocht en geëvalueerd. Individuele elektrificatie oogt aantrekkelijk, maar vereist de meeste openbare ruimte en brengt hoge maatschappelijke kosten met zich mee. Dit maakt het een minder efficiënte keuze wanneer gekeken wordt naar de lange termijn en de schaarse beschikbare ruimte in het gebied. Enkele snelle keuzes kunnen toekomstige collectieve oplossingen blokkeren. Inzet op individuele elektrificatie leidt namelijk tot een lagere deelname in eventuele collectieve (warmte) infrastructuur. Daarmee wordt de haalbaarheid van collectieve oplossingen kleiner.
Collectieve verduurzaming zoals warmtenetten biedt betere perspectieven voor energie-efficiëntie en heeft minder ruimte nodig. Aan de andere kant is het een nadeel dat de afhankelijk van de beschikbaarheid van restwarmte groot blijft. Bovendien zijn aanzienlijke investeringen noodzakelijk.
De laatste variant duurzame gassen heeft als voordeel dat het voor de openbare ruimte een pluspunt is. Hierdoor wordt de benodigde ruimte aanzienlijk beperkt. Het is echter geen robuuste oplossing gebleken. De beschikbaarheid en betaalbaarheid zijn onzeker, wat de impact van deze variant beperkt.
Conclusie: energieplanologie als voedingsbodem voor beleid
Binnen de huidige ruimtelijke kaders is géén van de varianten toekomstbestendig. Zonder regie en strategisch ruimtelijk herontwerp dreigt de regio vast te lopen. Het eindoordeel is dan ook: door integraal te ontwerpen en keuzes expliciet te maken, ontstaat ruimte voor strategische investeringen en samenwerking. Alleen zo kunnen we een energiesysteem realiseren dat betaalbaar, maakbaar én toekomstbestendig is. Hiermee worden beleidsmakers van de regio Greenport Aalsmeer, de betrokken gemeentes en provincies geholpen met concrete handelingsperspectieven.